Hoe verschilt ADHD bij volwassenen van ADHD bij kinderen?
Een volwassene met ADHD kan problemen ervaren met concentratie, planning, en het filteren van prikkels. Deze symptomen beïnvloeden vaak het dagelijks leven, bijvoorbeeld op het werk of binnen relaties. Zo kan iemand moeite hebben met het vasthouden van aandacht tijdens gesprekken of vergaderingen. Of iemand kan vaak afspraken vergeten, spullen verliezen of moeite hebben om het huishouden te organiseren. Kinderen met ADHD kunnen vergelijkbare klachten hebben, en merken dit logischerwijs meer op school en thuis.
Een groter verschil is te merken bij de hyperactiviteit-symptomen. Bij kinderen uit zich dat vaak in het niet kunnen stilzitten of rondrennen. Volwassenen hebben vaak geleerd dat ze niet zomaar kunnen opstaan in een vergadering of college. De hyperactiviteit uit zich dan eerder als een innerlijke onrust of het gevoel altijd "aan" te staan. Gedachten kunnen alle kanten op gaan en iemand kan het lastig vinden om tot rust te komen.
Impulsiviteit uit zich bij kinderen in het moeilijk op de beurt kunnen wachten en anderen onderbreken. Volwassenen kunnen dit ook merken bij zichzelf. Daarnaast kunnen volwassenen gevoelig zijn voor verslavingen.
Met het ouder worden, kunnen sommige symptomen afnemen terwijl andere juist prominenter worden. Bijvoorbeeld, de hyperactiviteit neemt vaak af, maar de moeite met organiseren en plannen blijft of wordt zelfs erger naarmate de volwassene meer verantwoordelijkheden krijgt.
Minder bekende symptomen zijn ook belangrijk om te herkennen, zoals:
Moeite met tijdsmanagement (vaak te laat komen)
Stemmingswisselingen en verhoogde emotionele reactiviteit
Moeite met het opstarten van taken, vooral als ze saai of complex zijn
Hyperfocus: juist extreem geconcentreerd kunnen zijn bij interessante activiteiten
Slaapproblemen en moeite met het reguleren van je energieniveau
Waarom wordt ADHD vaak pas op volwassen leeftijd ontdekt?
Veel volwassenen ontdekken pas later in het leven dat ze ADHD hebben. Een belangrijke reden hiervoor is dat volwassenen met ADHD vaak compensatiemechanismen hebt ontwikkeld die de symptomen verbergen. Men heeft vaak trucjes geleerd om deadlines te halen, zoals het strikt bijhouden van een agenda of takenlijst.
Geslacht speelt ook een rol bij late diagnoses. ADHD wordt bij vrouwen vaak over het hoofd gezien omdat zij vaker het 'aandachtstekort'-type hebben zonder de duidelijke hyperactiviteit. Vrouwen worden vaak eerder gediagnosticeerd met angst of depressie, terwijl er onderliggend sprake van zijn van ADHD.
Diagnostische criteria zijn ook veranderd door de jaren heen. Vroeger werd ADHD vooral gezien als een kinderziekte en werd er minder rekening gehouden met hoe symptomen zich bij volwassenen manifesteren. Tegenwoordig is er meer kennis over hoe ADHD zich ontwikkelt in verschillende levensfasen.
Welke impact heeft onbehandelde ADHD op het dagelijks leven?
Onbehandelde ADHD kan een brede impact hebben op het leven. Op het werk kan het leiden tot onderpresteren, moeite met deadlines halen, en problemen met collega's door impulsieve reacties of het vergeten van afspraken.
In relaties kan het zorgen voor misverstanden, omdat partners of vrienden bepaald gedrag kunnen interpreteren als desinteresse of luiheid, terwijl een persoon in werkelijkheid moeite heeft met aandacht en planning.
Het zelfbeeld kan ook lijden onder onbehandelde ADHD. Veel volwassenen met ADHD worstelen met gevoelens van tekortschieten na jaren van kritiek en het niet kunnen voldoen aan verwachtingen. Dit kan leiden tot een laag zelfvertrouwen en soms ook depressieve klachten.
Hoe verloopt het diagnoseproces voor ADHD bij volwassenen?
Het verkrijgen van een ADHD-diagnose als volwassene begint meestal bij de huisarts, die kan doorverwijzen naar een specialist zoals een psychiater of gespecialiseerde psycholoog. Het diagnostische proces omvat verschillende stappen:
Een uitgebreid intakegesprek over de huidige symptomen en ontwikkelingsgeschiedenis
Vragenlijsten over ADHD-symptomen die je zelf invult
Indien mogelijk vragenlijsten die door naasten worden ingevuld
Mogelijk neuropsychologische tests om aandacht, concentratie en executieve functies te meten
In Nederland duurt het diagnoseproces vaak enkele weken tot maanden, afhankelijk van de wachttijden bij de GGZ. Sommige centra bieden versnelde diagnostiek aan, maar dit wordt niet altijd vergoed door zorgverzekeraars.
Welke behandelopties zijn er voor volwassenen met ADHD?
De behandeling van ADHD bij volwassenen bestaat vaak uit een combinatie van verschillende methoden. Medicatie, zoals methylfenidaat (Ritalin) of dexamfetamine, kan helpen om symptomen te verminderen door neurotransmitters in de hersenen te beïnvloeden.
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is effectief voor het aanleren van nieuwe vaardigheden en het omgaan met ADHD-symptomen. Hierbij leer je strategieën voor planning, organisatie, emotieregulatie. Ook kan aandacht worden besteed aan het verbeteren van het zelfbeeld.
ADHD-coaching kan ook waardevol zijn, om praktische vaardigheden te leren om het dagelijks leven beter te structureren. Daarnaast kunnen leefstijlaanpassingen zoals regelmatige lichaamsbeweging, voldoende slaap en een gestructureerde dagindeling helpen om symptomen te beheersen.
Kan ADHD verward worden met andere aandoeningen?
ADHD-symptomen overlappen vaak met die van andere psychische klachten, wat de diagnose kan bemoeilijken. Angststoornissen kunnen bijvoorbeeld leiden tot concentratieproblemen en rusteloosheid. Depressie kan resulteren in vermoeidheid en moeite met concentreren.
Een burn-out veroorzaakt ook concentratieproblemen en vergeetachtigheid, symptomen die lijken op ADHD. Slaapproblemen kunnen leiden tot vermoeidheid en aandachtsproblemen, wat de symptomen van ADHD kan nabootsen of verergeren.
Belangrijk is dat ADHD vaak voorkomt samen met andere aandoeningen (comorbiditeit). Een grondige differentiaaldiagnose door een specialist is daarom essentieel om de juiste behandeling te kunnen starten.
ADHD bij volwassenen: Essentiële inzichten om mee verder te gaan
Het herkennen van ADHD-kenmerken bij jezelf kan het begin zijn van een reis naar beter begrip en effectiever functioneren. Het is belangrijk om te beseffen dat ADHD een neurologische stoornis is, geen persoonlijk falen of gebrek aan wilskracht.
Als je vermoedt dat je ADHD hebt, is de eerste stap om met je huisarts te praten. Die kan je doorverwijzen naar gespecialiseerde hulp. Het zoeken naar professionele begeleiding is belangrijk voor een accurate diagnose en passende behandeling.
Bij Mindler begrijpen we hoe ADHD je dagelijks leven kan beïnvloeden. Onze psychologen zijn gespecialiseerd in het behandelen van volwassenen met ADHD en bieden online therapie die je helpt om praktische strategieën te ontwikkelen voor je specifieke uitdagingen. Via onze app kun je eenvoudig en snel in contact komen met een psycholoog, zonder wachttijden en vanuit je eigen vertrouwde omgeving.